Thêm một lý do khiến việc chọn ngành nghề gian nan đối với một số bạn trẻ

Cỡ chữ
Bản in
Câu hỏi: không học đại học thì nên làm gì? Là câu hỏi khó không chỉ đối với những học sinh, phụ huynh, vì rất nhiều tấm gương dù đã qua học nghề hay chỉ là lao động phổ thông, sau một thời gian bươn trải nơi đất khách đều về rỉ tai các “hậu bối” rằng: làm công nhân vất vả lắm, mấy ông chủ toàn quân “bóc lột”, lương không đủ sống, cuộc sống khổ cực “không ngẩng được đầu lên”, còn không bằng sống ở quê với thầy u. Mới nghe xong mà thấy xã hội bất công, tương lai tăm tối.

Nhiều cử nhân học xong thất nghiệp, các bạn năm cuối cấp ba băn khoăn không biết đi theo con đường nào cho phù hợp. Báo chí đã tốn không ít giấy mực về chủ đề này: họ nêu ra lý do của tình trạng trên là học sinh, phụ huynh thiếu thông tin, thiếu tư vấn từ các chuyên gia, các cơ quan liên quan thiếu các nghiên cứu cung-cầu lao động, tâm lí trọng bằng cấp, ngành hot.
Trong bài viết này tôi muốn chia sẻ ý kiến của riêng mình về một lý do nữa khiến việc chọn ngành nghề của một số bạn trẻ trở nên gian nan: đó là các bạn mải mơ mộng về một ngành nghề “việc nhẹ, lương cao”; các bạn thiếu và yếu tính tự giác, không muốn học hỏi thêm các kỹ năng cần cho công việc.
 
Quê nội tôi thuộc vùng núi miền Trung còn nhiều khó khăn. Ở đây, những học sinh học chăm chỉ đỗ các trường có danh tiếng ở các thành phố lớn không nhiều, số còn lại trượt đại học. Câu hỏi: không học đại học thì nên làm gì? Là câu hỏi khó không chỉ đối với những học sinh, phụ huynh vùng này, vì rất nhiều tấm gương dù đã qua học nghề hay chỉ là lao động phổ thông, sau một thời gian bươn trải nơi đất khách đều về rỉ tai các “hậu bối” rằng: làm công nhân vất vả lắm, mấy ông chủ toàn quân “bóc lột”, lương không đủ sống, cuộc sống khổ cực “không ngẩng được đầu lên”, còn không bằng sống ở quê với thầy u. Mới nghe xong mà thấy xã hội bất công, tương lai tăm tối. 
Tuy nhiên, tôi cam đoan, cái bí bách trong đường đời không phải là do xã hội, mà do chính bản thân các bạn trẻ.
Nhà chú tôi có ba người em trai, cả ba đều trượt hoặc quyết định không thi đại học, người có học nghề, người chỉ là lao động phổ thông. Nhưng chưa đầy một năm làm công nhân, họ đều quyết định trở về giúp cha làm nghề mộc trong làng, vì làm công nhân khổ cực quá. Quyết định của họ là do 4 nguyên nhân sau:
1. Thiếu động lực: Nếu so sánh thu nhập làm công nhân trong vòng 3 năm đầu, và việc phụ giúp cha công việc ở xưởng mộc cũng chẳng hơn kém nhau là bao. Vậy thì sao phải sống xa nhà cho vất vả. Nếu không có xưởng mộc, nuôi mấy con gà, con lợn cũng cũng có một chút tiêu xài. Tiền cơm nước đã có bố mẹ nuôi.
2. Thiếu nghiên cứu, tìm hiểu: Người anh cả trong ba anh em được đi học nghề thợ mỏ và được người quen xin cho một chân công nhân tại một mỏ than Quảng Ninh. Mặc dù lương khá, và cơ hội tăng lương trong tương lai cũng cao nếu chịu khó. Nhưng em vẫn quyết định bỏ làm để về quê vì: làm thợ mỏ nguy hiểm, tổn hại sức khỏe, lại phải xa gia đình, những lý do hoàn toàn có thể biết trước khi quyết định học nghề.
Mỗi nghề đều có khó khăn riêng, những nghề đơn giản, dễ kiếm việc gần nhà thì cạnh tranh cao, mà lương sẽ thấp hơn những nghề phải bươn trải đi đến những nơi xa xôi. Những cái được và mất bạn trẻ nên cân nhắc trước khi lựa chọn, một khi đã chọn thì phải chấp nhận đương đầu với thử thách. Đã là kiếm sống thì đâu đơn giản như hồi còn cắp sách tới trường.
3. Thiếu kế hoạch, mục tiêu rõ ràng: Có nhiều người khuyên: cứ đi làm thì mới học hỏi được kinh nghiệm, vào làm là người ta phải đào tạo lại hết ấy mà. Vậy là nhiều bạn trẻ không chịu trau dồi thêm kiến thức để cải thiện hiệu suất làm việc, tìm cơ hội thăng tiến bằng cách ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản lý, mà hoàn toàn bị động thấy làm cách nào được được thì làm, làm lâu thì thành thói quen.
 
Nhiều người oán trách ông chủ “bóc lột”: làm vất vả đầu tắp mặt tối mà lương thì không đủ sống. Trên báo đâu đó chuyện ông chủ đánh công nhân, rồi công nhân đình công càng củng cố thêm niềm tin trên. 
Tôi nghĩ ở đây là công nhân đang “bóc lột” ông chủ chứ không phải ngược lại.
“Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) được công bố năm 2014 cho thấy năng suất lao động của Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất ở châu Á-Thái Bình Dương, thấp hơn Singapore gần 15 lần, thấp hơn Nhật 11 lần và Hàn Quốc 10 lần. So với các nước láng giềng ASEAN có mức thu nhập trung bình, năng suất lao động của Việt Nam cũng chỉ bằng 1/5 Malaysia và 2/5 Thái Lan”
 

Thử tưởng tượng một công nhân Thái Lan như một thanh niên chạy được 5km/ngày thì công nhân Việt như một thanh niên chạy được 2km/ngày với tinh thần uể oải, hơi tí là muốn nghỉ giải lao. Ông chủ nào chẳng may “mất bình tĩnh” đánh công nhân Việt Nam thì cũng là điều dễ thông cảm. Ông chủ muốn kịp tiến độ đơn hàng quốc tế: đề ra mức sản lượng cao thì công nhân Việt, do chưa quen, nên kêu mệt, đòi đình công. Năng suất thấp thì không thể trả lương cao, dẫn đến không đủ sống, nên năm nào cũng có hiện tượng công nhân về quê ăn tết và không trở lại nhà máy.
 
4. Thiếu tính tự giác, tính ký luật: Không chỉ có thanh niên ở nông thôn mà thanh niên ở thành thị cũng nhiều người quen với tác phong nông nghiệp. Trong đời sống nông nghiệp từ xa xưa, việc du di 1-2 tiếng không thành vấn đề. Nhưng trong đời sống công nghiệp, chậm 5 phút là điều không thể chấp nhận. Tối qua vừa đi nhậu, sáng nay thức dậy đau đầu, muốn ngủ thêm nên trễ giờ làm, vừa làm vừa buôn chuyện, trốn việc, xả rác bừa bãi. Ý thức kém khiến chủ doanh nghiệp phải nghĩ ra hết nội quy này đến nội quy khác để nơi làm việc đi vào nề nếp, công nhân thấy nhiều nội quy quá thì chê nơi làm việc gò bó, phức tạp, nhưng nguyên nhân là do chính họ mà ra.
Làm công nhân chẳng biết làm đến khi nào lương mới dư giả. Ở nhà với bố mẹ không mất tiền thuê nhà, sáng ngủ đến bao giờ dậy cũng được, việc hôm nay thích làm thì làm, không thì để đến hôm sau, cơm mẹ nấu ngon hơn cơm quán nhiều dầu mỡ chán ngấy. Đó là những lý do của những cá nhân, không ai có thể tìm ra một ngành nghề nào phù hợp với họ.
 
Những lý do trên không chỉ tồn tại trong một phần lớp thanh niên không theo con đường đại học, mà cả những thanh niên đang học đại học, thậm chí học trường có danh tiếng cũng mắc phải. Thế nên việc thì không thiếu, nhưng người thất nghiệp thì vẫn nhiều.
Các bạn có nhiều cơ hội nhưng không biết tận dụng:
• Không phải cứ làm công nhân thì cả đời vất vả: Tại các công ty Nhật Bản, như Honda hay Toyota, có văn hóa xây dựng bộ máy nhân sự theo hình kim tự tháp. 
 
Kim tự tháp có ý nghĩa: những ứng viên cho các vị trí cấp cao hơn là những người thuộc vị trí cấp dưới liền kề trong nội bộ công ty. Ví dụ: công nhân xuất sắc sẽ là ứng viên cho các vị trí đội trưởng. Các đội trưởng xuất sắc là ứng viên cho các vị trí trưởng phòng, tương tự với các vị trí cao hơn. Họ không thuê người ngoài công ty cho vị trí quản lý, trừ trường hợp hãn hữu là không có một ứng viên nào đạt yêu cầu. 
 
Ngoài ra thì có rất nhiều câu chuyện về những ông chủ doanh nghiệp có xuất thân từ công nhân. Họ là người biết vượt lên những khó khăn để vươn lên.
Thời đại công nghệ thông tin phát triển.
Cách đây khoảng tầm 10 năm, lúc đó mạng internet cùng các thông tin cũng chưa phổ biến, người muốn tìm việc và nhà tuyển dụng có rất ít cơ hội gặp được nhau. Người tìm việc bị các văn phòng môi giới việc làm ngang nhiên lừa lấy tiền phí  mà vẫn chưa kiếm được việc. 
Ngày nay, đa phần các thanh niên ở nông thôn cũng có thể sắm điện thoại di động thông minh (smartphone) để truy cập mạng internet bằng các gói cước 3G phải chăng. Ba người em họ của tôi đều hàng ngày truy cập facebook bằng điện thoại di động. Hoặc có thể sử dụng dịch vụ tại các quán internet với mức giá đắt nhất cũng chỉ 7000 đồng/giờ. Không chỉ dễ dàng tiếp cận được các thông tin việc làm, ngành nghề mà còn kiến thức, kỹ năng để thành công.
 
Nhưng thay vì vậy, nhiều bạn trẻ chỉ tìm đọc các tin bài giật gân hoặc chơi game online. Đã có mấy ai tìm đọc những lời khuyên trên mạng và thực sự suy nghĩ để áp dụng cho cuộc đời mình.
Sự cạnh tranh trong nước chưa đến mức khốc liệt:
Trong khi đa số các bạn trẻ đang ảo tưởng về bản thân, ngủ vùi trong sự an toàn, e ngại mọi khó khăn thì chỉ cần một chút nỗ lực tạo nên sự khác biệt, bạn đã gặt hái được thành công nhất định. 
Ở một số quốc gia phát triển: mọi người luôn phải tìm mọi cách, kể cả những cách khó khăn nhất để giỏi hơn người khác với mong muốn không bị tụt hậu. Họ luôn gặp áp lực đến mức tạo ra vấn nạn tự tử trong xã hội. Đây là điều tiêu cực, nhưng hình ảnh này chỉ để cho bạn thấy mới chỉ nỗ lực phấn đấu một chút thì đừng đã kêu than khổ cực.

Kết luận:
Ba người em họ tôi vừa kể không phải là đại diện cho tất cả các bạn trẻ. Trên chuyến tàu trở lại Hà Nội sau khi về quê ăn tết, tôi gặp một bạn gái, đang mang bầu 6 tháng, khấp khởi trở lại nhà máy nơi bạn đang làm công nhân may sau kỳ nghỉ tết. Bạn nói: cũng muốn ở bên gia đình nhưng gần nhà thì không có nhiều cơ hội làm việc mấy, nên đi làm công nhân ở khu công nghiệp xa xôi là điều tất nhiên.
Và cho dù bạn muốn lập nghiệp trên chính quê hương đi nữa, muốn có chỗ đứng trong sự nghiệp thì nỗ lực không ngừng là điều không tránh khỏi.
 

Lưu ý: Bài viết này thuộc bản quyền của tác giả và Trường Trung cấp nghề Công nghệ Tây An. Vui lòng trích dẫn nguồn đầy đủ khi phát hành lại. Mọi hành vi vi phạm bản quyền, sở hữu trí tuệ đối với nội dung bài viết trên phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Ngọc Lê

Quay lại
Cập nhật: 28/03/2016
Lượt xem:565

Tin liên quan